Wypadek przy pracy w Holandii może oznaczać nie tylko uraz, lecz także długą niezdolność do pracy, problemy z wynagrodzeniem i spór o odszkodowanie. Najważniejsze jest szybkie zgłoszenie zdarzenia, zebranie dowodów oraz dopilnowanie kontaktu z lekarzem zakładowym, pracodawcą i właściwymi instytucjami. Wyjaśniam, co zrobić krok po kroku i jakie prawa przysługują pracownikowi, także zatrudnionemu przez agencję.
Najważniejsze zasady po wypadku przy pracy w Holandii
- Zgłoś zdarzenie natychmiast przełożonemu i poproś o zapisanie go w dokumentacji.
- Pracodawca musi zgłosić poważny wypadek holenderskiej Inspekcji Pracy, gdy doszło do hospitalizacji, trwałego uszczerbku lub śmierci.
- Podczas choroby możesz otrzymywać co najmniej 70% wynagrodzenia przez maksymalnie 104 tygodnie, choć układ zbiorowy może przewidywać więcej.
- Pracodawca co do zasady odpowiada za szkodę, chyba że udowodni prawidłowe zabezpieczenie pracy albo umyślne lub rażąco lekkomyślne zachowanie pracownika.
- Pracownik z agencji również ma ochronę. Powinien zgłosić wypadek zarówno agencji, jak i firmie, w której faktycznie pracował.
Kiedy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy
W holenderskich przepisach wypadkiem przy pracy jest zdarzenie związane z wykonywaniem obowiązków, które powoduje uszczerbek na zdrowiu albo śmierć. Nie musi dojść do niego na terenie zakładu. Ochrona obejmuje również wypadek podczas służbowego wyjazdu, wizyty u klienta czy przejazdu wykonywanego w ramach obowiązków.
Inaczej traktuje się zwykłą drogę z domu do pracy i z pracy do domu. Taki przejazd zazwyczaj nie jest uznawany za wypadek przy pracy. Znaczenie ma więc nie tylko miejsce zdarzenia, ale przede wszystkim to, czy pracownik wykonywał polecenie służbowe i pozostawał pod organizacyjnym nadzorem pracodawcy.
Typowe przykłady to upadek z wysokości, przygniecenie przez maszynę, skaleczenie narzędziem, poparzenie, wypadek z udziałem wózka widłowego albo uraz powstały podczas pracy na budowie czy w magazynie. Za wypadek może zostać uznane także zdarzenie, którego skutkiem są przewlekłe problemy psychiczne, jeśli pozostają w związku z pracą.
Co zrobić zaraz po zdarzeniu
Najpierw zadbaj o zdrowie. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112, a przy lżejszym urazie skorzystaj z pierwszej pomocy i zgłoś się do lekarza. Nie próbuj bagatelizować bólu tylko dlatego, że przełożony naciska na powrót do obowiązków.
Powiadom przełożonego lub pracodawcę możliwie szybko, najlepiej tego samego dnia i na piśmie. Krótka wiadomość e-mail lub SMS może później potwierdzić, kiedy zgłosiłeś uraz i co dokładnie się wydarzyło. Jeśli nie znasz języka niderlandzkiego, napisz po polsku i po angielsku albo poproś kogoś o przygotowanie tłumaczenia.
Jeżeli stan zdrowia nie pozwala Ci pracować, zgłoś niezdolność do pracy zgodnie z procedurą firmy. Pracodawca kieruje sprawę do bedrijfsarts, czyli lekarza zakładowego lub lekarza medycyny pracy. Przełożony nie powinien wymagać od Ciebie szczegółowej diagnozy. Informację o tym, co możesz robić, przekazuje pracodawcy lekarz zakładowy.
Jak zabezpieczyć dowody
Na początku często liczy się każdy szczegół, bo miejsce zdarzenia szybko zostaje posprzątane, a maszyna wraca do pracy. Zapisz własnymi słowami datę, godzinę, miejsce, wykonywaną czynność i przebieg wypadku. Zachowaj zdjęcia stanowiska, sprzętu, odzieży roboczej i obrażeń, a także dane świadków.
- poproś o kopię zgłoszenia lub raportu powypadkowego,
- zachowaj dokumentację medyczną, recepty i rachunki,
- zapisuj daty wizyt, rehabilitacji i nieobecności w pracy,
- nie podpisuj dokumentu, którego treści nie rozumiesz,
- nie podpisuj ugody dotyczącej pełnej szkody, zanim nie poznasz skutków urazu.
Pracodawca powinien, o ile to możliwe, pozostawić miejsce zdarzenia bez zmian do czasu oceny przez inspekcję. W praktyce szczególnie ważne są zdjęcia i zeznania świadków, gdy firma później twierdzi, że wypadek wyglądał inaczej.
Kiedy trzeba zawiadomić holenderską Inspekcję Pracy
Pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zgłosić wypadek do Nederlandse Arbeidsinspectie, czyli holenderskiej Inspekcji Pracy, gdy pracownik został przyjęty do szpitala, doznał trwałego uszczerbku albo zmarł. Hospitalizacja obejmuje również przyjęcie na jeden dzień. Sama konsultacja ambulatoryjna zwykle nie wystarcza do powstania obowiązku zgłoszenia.
Jeżeli dopiero po kilku dniach okaże się, że uraz ma charakter trwały albo wymagał hospitalizacji, zgłoszenie nadal powinno zostać dokonane. Przy wątpliwościach bezpieczniejsza jest zasada „zgłosić i pozwolić inspekcji ocenić sytuację” niż przemilczeć zdarzenie.
Pracownik nie odpowiada za zgłoszenie poważnego wypadku, ale powinien poinformować o nim pracodawcę. Jeśli firma odmawia zgłoszenia albo próbuje ukryć zdarzenie, możesz sam skontaktować się z Inspekcją Pracy. Inspektor może przesłuchać świadków, zabezpieczyć informacje, nakazać wstrzymanie pracy i nałożyć na firmę karę administracyjną.
Trzeba rozdzielić dwie sprawy. Inspekcja sprawdza, czy pracodawca przestrzegał przepisów bezpieczeństwa, natomiast o prywatnym odszkodowaniu decyduje ubezpieczyciel, ugoda albo sąd cywilny. Sama kara dla firmy nie oznacza automatycznej wypłaty pieniędzy pracownikowi.
Wypadek powodujący nieobecność dłuższą niż 3 dni robocze powinien zostać również ujęty w rejestrze pracodawcy. Dotyczy to także zdarzeń, które nie wymagają zgłoszenia inspekcji.
Wynagrodzenie, leczenie i powrót do pracy
Przy zwykłej umowie o pracę pracodawca wypłaca wynagrodzenie podczas choroby maksymalnie przez 104 tygodnie. Ustawowe minimum wynosi zazwyczaj 70% pensji. W pierwszym roku wypłata nie może spaść poniżej ustawowego minimum wynagrodzenia, a układ zbiorowy lub umowa mogą zapewniać korzystniejsze warunki.
Niektóre umowy i układy zbiorowe przewidują jeden lub dwa dni oczekiwania, za które wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje. Trzeba sprawdzić konkretną umowę oraz właściwy CAO, czyli holenderski układ zbiorowy dla danej branży.
Podczas pierwszych dwóch lat pracownik i pracodawca wspólnie odpowiadają za reintegrację. Może ona polegać na lżejszych obowiązkach, krótszym czasie pracy albo stopniowym powrocie na stanowisko. Pracodawca nie może po prostu odesłać Cię do ciężkiej pracy, jeśli lekarz zakładowy uzna, że jest to niebezpieczne.
Jeżeli umowa terminowa kończy się w czasie choroby, pracodawca zwykle przestaje wypłacać pensję po dacie zakończenia zatrudnienia i zgłasza pracownika do UWV. Wtedy możliwe jest świadczenie Ziektewet, zazwyczaj w wysokości 70% dziennego wynagrodzenia, z uwzględnieniem ustawowego limitu.
Po dwóch latach choroby można ubiegać się o świadczenie WIA, jeśli niezdolność do pracy jest wystarczająco duża. Nie czekaj jednak do końca tego okresu z dokumentowaniem urazu. Brak ciągłości w dokumentacji medycznej może później utrudnić wykazanie związku między wypadkiem a obecnym stanem zdrowia.
Kiedy pracownik może żądać odszkodowania
Na podstawie holenderskiego prawa cywilnego pracodawca powinien zapewnić bezpieczne stanowisko, sprawne narzędzia, instruktaż i nadzór. Co do zasady odpowiada za szkodę poniesioną podczas pracy, chyba że udowodni, że zrobił wszystko, czego można było rozsądnie wymagać, albo że wypadek był skutkiem umyślnego działania lub świadomej rażącej lekkomyślności pracownika.
Samo stwierdzenie, że pracownik popełnił błąd, zwykle nie wystarcza do uwolnienia firmy od odpowiedzialności. Pracodawca powinien wykazać między innymi, że instrukcje były zrozumiałe, środki ochrony dostępne, a zasady bezpieczeństwa rzeczywiście egzekwowane.
Odszkodowanie może obejmować między innymi utracone dochody, koszty leczenia, dojazdy, rehabilitację, pomoc w domu, zniszczone rzeczy oraz zadośćuczynienie za ból i cierpienie, określane po niderlandzku jako smartengeld. Nie ma jednej tabeli gwarantowanych kwot. Wysokość zależy od rodzaju urazu, rokowań, wpływu na pracę i życia prywatnego oraz udowodnionych kosztów.
Jak rozpocząć dochodzenie roszczeń
Jeśli uraz jest poważny lub objawy nie mijają, rozważ wysłanie do pracodawcy pisma zwanego aansprakelijkstelling, czyli formalnym zawiadomieniem o odpowiedzialności za szkodę. Nie musi ono od razu zawierać ostatecznej kwoty. Ważne, aby opisać zdarzenie, uraz i wskazać, że zachowujesz prawo do dochodzenia pełnej szkody.
Możesz skorzystać z pomocy związku zawodowego, ubezpieczenia ochrony prawnej albo prawnika zajmującego się letselschade, czyli szkodami osobowymi. Przy poważnych obrażeniach nie podpisywałbym ugody wyłącznie dlatego, że ubezpieczyciel proponuje szybką wypłatę. Szybka ugoda nie zawsze jest korzystna, szczególnie gdy nie wiadomo jeszcze, czy potrzebna będzie dalsza rehabilitacja albo zmiana zawodu.
Przeczytaj również: Nagłe wolne w Holandii - Czy jest "na żądanie"?
Pracownik z agencji pracy
Osoba zatrudniona przez agencję nie traci ochrony tylko dlatego, że codzienną pracę wykonuje w innym przedsiębiorstwie. Zgłoś wypadek agencji oraz firmie, w której doszło do zdarzenia, i zachowaj potwierdzenie obu zgłoszeń.
Znaczenie ma to, kto organizował stanowisko, wydawał polecenia, zapewniał szkolenie i nadzorował pracę. Odpowiedzialność nie zawsze spada automatycznie na jeden podmiot, dlatego przy poważnym urazie warto ustalić role agencji i firmy korzystającej z pracy.
Nieco inaczej wygląda sytuacja osoby pracującej jako zzp’er, czyli samozatrudniony wykonawca. Taka osoba nie ma pełnej ochrony pracownika etatowego i powinna sprawdzić umowę, ubezpieczenie oraz sposób organizacji pracy. Sam fakt wystawiania faktur nie przesądza jednak o wszystkich prawach, bo znaczenie mają rzeczywiste warunki wykonywania obowiązków.
Najważniejszy dokument powstaje zanim sprawa ucichnie
Po wypadku nie ograniczaj się do ustnego zapewnienia przełożonego, że „firma się tym zajmie”. Zapisz własną chronologię, zbierz dokumenty medyczne, zachowaj paski wypłat i notuj wszystkie koszty. Nie czekaj z pomocą prawną do momentu zakończenia leczenia, ponieważ pierwsze decyzje dotyczące dokumentacji i odpowiedzialności mogą mieć później duże znaczenie.
Jeżeli nie znasz niderlandzkiego, poproś o tłumaczenie raportu, umowy lub korespondencji z ubezpieczycielem. Tego typu artykuł porządkuje najważniejsze zasady, ale przy trwałym uszczerbku, odmowie wypłaty albo naciskach ze strony pracodawcy indywidualną sprawę najlepiej skonsultować z prawnikiem w Holandii.
